Elegie voor het leven

Er gebeure dit, er gebeurde dat ()
recensie door in

‘Er gebeurde dit, er gebeurde dat’ is een wel bijzonder raak gekozen titel. Enerzijds impliceert het de betrekkelijke banaliteit van de tragiek dat zich in elk mensenleven voltrekt, de ditjes en datjes,  alsof het slechts alledaagse akkefietjes zijn; anderzijds toont het aan hoe universeel deze tragiek eigenlijk is. Bovendien verwijst de titel ook naar het gedicht waarmee het verhaal ‘Sprookje’ wordt afgesloten en dat de dualiteit leven-dood waaraan deze verhalenbundel is opgehangen, mooi samenvat.

Er gebeurde dit, en er gebeurde dat.

Er gebeurde dat jij stierf en dat ik stierf,

er gebeurde dat jij stierf en dat ik niet stierf.

Nog niet stierf.

Er gebeurde dit, er gebeurde dat bundelt Hemmerechts’ meest autobiografische verhalen. Zo worden allerlei personen en situaties uit het verleden alsnog haarscherp in beeld gebracht: het verlies van haar twee zoontjes, haar huwelijk met en de dood van dichter Herman de Coninck, Hemmerechts’ relatie met haar psychisch zieke zus. En bk. Borstkanker.

Hoewel deze bloemlezing uit louter autobiografische verhalen bestaat, zijn het niet zozeer Hemmerechts en haar geliefden die in de hier opgenomen teksten centraal staan, maar eerder de twee steeds om elkaar heen dansende opponenten leven en dood.

Het meest recent geschreven verhaal is ‘Borst’, een in dagboekvorm neergeschreven verslag van Hemmerechts’ diagnose en genezingsproces. De notities beslaan de periode tussen 16 oktober vorig jaar, wanneer ze voor het eerst een röntgenonderzoek ondergaat, en 7 maart 2016, wanneer ze schrijft:

Het voelt alsof ik dood ben geweest, en vervolgens herrezen. Met enige verwondering kijk ik om me heen, in het besef dat ik vroeg of laat echt weg zal zijn.

Het is een rake, nuchtere observatie, en bovendien een mooi voorbeeld van Hemmerechts’ meeslepende schrijfstijl. Haar vaak nuchtere kijk op leven en dood heeft niet enkel een invloed op de thematiek van haar werk (gekte en eenzaamheid zijn het onderwerp van vele van Hemmerechts’ essays en romans en over haar huwelijk met en de dood van De Coninck en de ziekte van haar zus schreef ze in onder meer Taal zonder mij), maar ook in bijzonder grote mate op het zuiver letterkundig aspect ervan. Ondanks de tragische gebeurtenissen die aan de basis van deze verhalenbundel liggen, neigt het proza van Hemmerechts nooit naar pathetiek. Haar schrijfstijl is helder en vlot leesbaar, nuchter en allerminst gespeend van humor en zelfspot. Hemmerechts stapelt de ene rake observatie op de andere, maar schrijft tegelijkertijd erg eerlijk en gevoelig proza. Over de maanden na de dood van ook haar tweede zoontje:

Ik lig in bed en naast me ligt een man. Mijn man. Het is donker, pikkedonker, we zien niets, voelen alleen. Ik weet niet wat hij voelt, maar wat ik voel is dit: ik zit in een diepe put en hij zit in een diepe put. Als we allebei uit onze put zijn geklauterd, kunnen we elkaar een hand geven. Het is niet mogelijk om van mijn put een tunnel naar zijn put te graven. Er staan geen ladders tegen de wanden van de put.

In dat opzicht herinneren sommige van haar verhalen aan het werk van Rita Demeester (die in tegenstelling tot Hemmerechts wel  aan de ziekte overleed). De schijnbare eenvoud van Hemmerechts’ verhalen suggereert een onderhuidse, onmogelijk vorm te geven balast die haar personages levenslang met zich mee torsen. Net als bij Demeester blijft het gevoel van verweesd-zijn nazinderen, ook lang nadat je als lezer alweer aan het volgende verhaal begonnen bent.

Van de symboliek die zo kenmerkend was voor Hemmerechts’ vroegste werk (Zuil van zout, Zonder grenzen) is in de in deze bundel opgenomen verhalen geen spoor terug te vinden, maar blijkt plaats te hebben gemaakt voor een subtieler soort gelaagdheid. Deze bloemlezing eerder gepubliceerd en volledig nieuw werk, lijkt dan ook een scharnierpunt te vormen in het oeuvre van de schrijfster. Zoals Hemmerechts zelf, afgaand op de verhalen in deze bundel: niet verstommen tot een zuil van zout, maar altijd blijven vooruit gaan.

Er gebeurde dit, er gebeurde dat is niet enkel een bloemlezing uitzonderlijk mooi geschreven verhalen, maar is ook een handleiding voor het vertalen van gevoelens.

 

Wie een exemplaar van ‘Er gebeurde dit, er gebeurde dat’ koopt, steunt daarmee Pink Ribbon. Voor elk boek dat er verkocht wordt, gaat €1 integraal naar de organisatie.

 

Er gebeure dit, er gebeurde dat
Jaar van uitgave: 2016 Categorie:
Uitgever: De Geus Bladzijden: 346 Er gebeurde dit er gebeurde dat - Kristien Hemmerechts